На 14 февруари православната црква го одбележува споменот на Свети Трифун, кој народот често го слави како заштитник на лозарите и симбол на љубовта кон виното. Од друга страна, Денот на вљубените, кој денес е секуларен празник, се слави на ист ден во целиот свет, но неговото потекло лежи во католичките и протестантските традиции.
Празникот Свети Валентин е поврзан со свештеник кој тајно венчавал војници, и покрај забраната на римскиот император Клавдиј II, кој верувал дека бракот ја намалува борбената способност на мажите.
Легендата вели дека Валентин, пред да биде погубен, испратил писмо до слепата ќерка на неговиот затворски чувар и го потпишал „од вашиот Валентин“, со што ја започнал традицијата на љубовни пораки.
Врската помеѓу Денот на вљубените и романтичната љубов првпат се појавила во 14 век, во кругови блиски до англискиот поет Џефри Чосер. Веќе во 15 век вљубените го прославувале овој ден подарувајќи цвеќе, слатки и љубовни пораки.
Денеска се препознатливи симболите на Денот на вљубените – срца, подароци во облик на Купидон, чоколади, и кутии со чоколади. Иако честитките некогаш биле рачно пишувани, денес тие се сè поготовки и широко достапни.
Свети Трифун: чувар на билките и љубовта
Според легендата, свети Трифун потекнувал од сиромашно семејство во селото Кампсади во Фригија, каде што израснал во длабока побожност. Како дете, времето го поминувал пасејќи гуски, а Бог му дал дар на чуда и исцелување, со кои во текот на својот живот им помагал на многу болни и на мачени од демони.
Неговата најголема слава дошла кога ја излекувал ќерката на римскиот император Гордиј, Гордијана од психички проблеми, за што царот великодушно го наградил. Иако се стекнал со богатство, Трифун сето тоа го делел со сиромашните и продолжил со својот едноставен живот, пасејќи гуски.
За време на владеењето на царот Декиј, познат прогонител на христијаните, Трифун бил погубен затоа што не сакал да се откаже од својата вера. Тој беше погребан во родниот град, а денот на неговото празнување, 14 февруари, за многумина стана посебен.
Денеска Свети Трифун го слават лозарите, еснафите и гостилниците. Тој се смета за заштитник на растенијата, а се верува дека на овој ден природата почнува да се буди од зимскиот сон, носејќи љубов и хармонија меѓу луѓето.
Два празника, иста симболика?
И Свети Трифун и Свети Валентин се поврзуваат со љубовта, па често се поставува прашањето зошто меѓу нив има несогласување.
Денот на вљубените е еден од западните празници кој стана дел од нашата култура, слично на Ноќта на вештерките, кој се слави на истиот ден кога православните верници го слават Свети Лука. Освен тоа, и кај нас станаа вообичаени обичаите како ергенски и момински забави, полот на бебето открива церемонии, подарување на мајките пред породување.
Некои традиции, како црниот петок, се делумно усвоени – додека во САД попустите достигнуваат 70 проценти, овде тие се значително помали. Слично е и со елката која на Запад се украсува за Божиќ на 25 декември, додека кај нас најчесто се поврзува со Нова Година.
Контроверзии околу Денот на вљубените
Празниците кои се совпаѓаат со религиозните обреди често предизвикуваат најмногу контроверзии, вклучувајќи го и Денот на вљубените. Меѓутоа, овој празник не го оспоруваат само оние кои се залагаат за празнување на Свети Трифун – има критичари и на Запад. Некои тврдат дека ги „дискриминира“ оние кои немаат партнери и дека всушност е маркетиншки празник кој најмногу им користи на пазарџиите.
Сепак, без разлика на неговото потекло и значење, 14 февруари останува ден посветен на љубовта низ целиот свет – без разлика дали е тоа за партнерите или за виното.