Некој се сопнува, ја губи рамнотежата и завршува на земја – а нас речиси автоматски ни излегува смеа. Меѓутоа, ако веднаш сфатиме дека лицето сериозно се повредило, смеата обично исчезнува. Токму оваа разлика им помага на научниците да објаснат зошто мозокот реагира на безопасна незгода со смеа.
Мозокот очекува едно, а добива нешто сосема поинакво
Додека гледаме како некој оди, нашиот мозок постојано го предвидува неговото следно движење. Кога тоа лице ненадејно ќе се лизне или ќе се сопне, очекувањето се урива во дел од секундата.
Сепак, самото изненадување не е доволно. Истовремено, мозокот проценува дали постои некаква реална опасност. Ако лицето веднаш стане, продолжи по својот пат, па дури и самото се насмее, ситуацијата добива сосема поинакво значење – навистина тргнало нешто наопаку, но последиците не се сериозни.
Оваа комбинација – неочекуван настан проследен со проценка дека нема вистинска опасност – е еден од главните механизми што стојат зад хуморот. Истражувањата покажуваат дека безопасните незгоди предизвикуваат повеќе смеа кога набљудувачот ги доживува како доволно необични, но сепак несериозни.
Зошто токму смеа?
Според научниците, одговорот на ова прашање лежи во еволутивната теорија. За време на игра, орангутаните, горилите, шимпанзата и бонобоата испуштаат звуци што имаат заеднички карактеристики со човечката смеа. Научниците ги споредиле овие звуци со смеата кај човечките доенчиња и откриле шема што се совпаѓа со еволутивните врски помеѓу сите пет видови. Резултатите укажуваат на тоа дека смеата кај луѓето и кај големите мајмуни има заедничко еволутивно потекло.
За време на груба игра, бркање или други форми на игра, ситуацијата може на момент да наликува на напад. Кога членовите на групата испуштаат звук сличен на смеа, тие им испраќаат важна порака на другите: „Ова е игра; никој не е повреден и нема реална опасност“.
Затоа, научниците веруваат дека оваа древна реакција, која потекнува од играта, еволуирала и се проширила и на други ситуации што вклучуваат неочекувани настани, а кои не носат сериозни последици.
Падот совршено се вклопува во оваа шема. Кога некој ненадејно ќе падне, мозокот најпрво регистрира губење на контролата и потенцијална опасност. Ако веднаш добие потврда дека лицето е добро, ситуацијата од алармантна се претвора во безопасен инцидент.
Во тој момент, мозочните мрежи поврзани со спонтаното смеење предизвикуваат карактеристична реакција – промени во изразот на лицето, испуштање звуци и промени во начинот на дишење. Токму затоа смеењето често ни излегува пред свесно да одлучиме како да реагираме.
Ако лицето остане на земја, покаже знаци на силна болка или се здобие со сериозна повреда, проценката дека ситуацијата е безопасна исчезнува. Мозокот веќе не ја доживува сцената како хумористична, туку како вистинска закана.
Затоа, генерално, не се смееме на самата болка на некој друг. Наместо тоа, се смееме во моментот кога нешто изгледа како проблем, додека мозокот истовремено – и речиси моментално – сфаќа дека всушност нема никаква опасност.