За многумина, креветот е едноставно место за спиење. За други, тој е единственото место каде што светот се чувствува потивок и побезбеден. Кога потребата за лежење ќе стане посилна од сè друго – дури и кога човекот всушност не чувствува поспаност – на интернет често се користи терминот „клиноманија“.
Стар збор за едно модерно чувство
Терминот можеби изгледа како неологизам создаден на социјалните мрежи, но тоа не е така. Тој за првпат се појавил во психијатриската литература кон крајот на 19 век; во еден труд од 1890 година е опишан како една од „фазите на тагата“. Првиот дел од зборот потекнува од грчки глагол што значи „се навалува“ или „лежи“. Слободно преведено, тоа значи „лудило по лежење“. Денес, овој израз се користи повеќе за да се опише одредено чувство, отколку како формален клинички термин.
Исто така, важно е да се разбере што не е клиноманијата. Ниту таа, ниту сродниот термин „дизанија“ (тешкотија при станување од кревет), не се наоѓаат во дијагностичките прирачници што ги користат психијатрите. Станува збор за опис на однесување, а не за медицинска состојба. Таа може да произлезе од најразлични длабоки причини.
Мрзливост или преоптовареност
Другите често го толкуваат ова однесување како мрзливост. Сепак, експертите истакнуваат дека ситуацијата е посложена. Иако повремениот ден поминат во кревет може да биде безопасен начин за одмор и закрепнување, честото повлекување под ќебето може да биде знак за прегореност, стрес или депресија. Анксиозноста, исцрпеноста и проблемите поврзани со спиењето исто така сè почесто се наведуваат како можни фактори.
Разликата помеѓу мрзливоста и преоптовареноста лежи во тоа како се чувствува личноста. Мрзливоста е избор, додека преоптовареноста е чувство на недостаток на сила дури и за најобичните, секојдневни задачи. Личноста што се крие во креветот честопати не ужива во тоа; напротив, таа се обидува да се заштити од сè што ја преоптоварува.
Одморот не е проблемот – но еден тренд го претвори во моден феномен
Желбата за одмор, сама по себе, не е ништо сомнително. Нејзината модерна верзија е позната како bed rotting. Терминот потекнува од Reddit, а доживеа огромен подем на TikTok во 2023 година, при што креаторите на содржини прикажуваа како поминуваат цели денови во кревет, гледајќи серии и прелистувајќи ги своите фидови на социјалните мрежи. Поддржувачите на овој тренд го гледаат како бунт против културата на постојана продуктивност.
Експертите прават јасна разлика. Намерниот, краткорочен одмор – како на пример една „мрзлива“ недела посветена на закрепнување – значително се разликува од деновите поминати во кревет поради чувство на преоптовареност или емоционална вкочанетост. Првото е одмор, додека второто претставува повлекување.
Кога треба да се обрне внимание
Според експертите, границата е практична: дали ова однесување го нарушува вашето секојдневие? Знаци за предупредување се откажувањето од планови за да останете во кревет, поминувањето часови пред екранот без никаква цел, како и чувството дека расположението ви е полошо – а не подобро – по денот поминат во кревет. Ако повлекувањето во кревет е секогаш вашата примарна реакција на стрес, наместо повремена исклучок, тогаш овој образец треба да се сфати сериозно. Сепак, постои една замка: замор, губење интерес, промени во сонот и апетитот, како и тешкотии во секојдневното функционирање, се карактеристични и за „прегорувањето“ (burnout) и за депресијата – симптомите се преклопуваат. Поради ова, самодијагностицирањето не се препорачува. Разговорот со лекар или психолог може да помогне да се разјасни што се случува и што би можело да помогне. Доколку, покрај ова, чувствувате постојана тага, несигурност или имате мисли за самоповредување, веднаш побарајте помош.
Повеќето луѓе барем еднаш доживеале ден кога останувањето во кревет им изгледало полесно отколку соочувањето со надворешниот свет. Тоа не мора да значи дека нешто не е во ред. Меѓутоа, ако таквите денови станат правило, а не исклучок, вреди да застанете и да се запрашате зошто надворешниот свет ви изгледа толку тежок.