Колку пати сте го земале телефонот „на минута“, а потоа сте сфатиле дека сте скролале нон-стоп половина час? Или сте отвориле уште неколку апликации додека гледате серија, сте ги провериле пораките, сте го изгубиле фокусот и сте заборавиле што сте сакале да правите на прво место?
Експертите сè повеќе ја поврзуваат оваа состојба со феномен наречен „мозок од пуканки“.
Иако не е официјална медицинска дијагноза, терминот се користи за да се опише ментална состојба во која мозокот се навикнува на постојана стимулација, кратка содржина и постојано префрлување на вниманието.
Мозокот постојано бара нова стимулација
Терминот „мозок од пуканки“ првпат го употребил истражувачот Дејвид Леви во 2011 година, опишувајќи луѓе кои се толку навикнати на електронски мултитаскинг што побавните, потивки моменти стануваат непријатни или здодевни.
Експертите објаснуваат дека социјалните медиуми, известувањата, кратките видеа и постојаната промена на содржината го стимулираат лачењето на допамин – невротрансмитер поврзан со чувство на задоволство и награда. Со текот на времето, мозокот се навикнува на овој ритам на брзи „налети на стимулација“, па обичните активности почнуваат да изгледаат премногу бавни и неинтересни.
Најчестиот знак е неможноста за фокусирање
Еден од главните симптоми е постојаното „скокање“ од една мисла на друга. Луѓето сè потешко го одржуваат вниманието додека читаат, работат, зборуваат или гледаат подолга содржина без да ги проверуваат своите телефони.
Многумина забележуваат дека повеќе не можат да гледаат филм без паралелно скролување или дека инстинктивно отвораат нови табови и апликации штом почувствуваат најмал пад на концентрацијата додека работат.
Тишината и досадата стануваат непријатни
Експертите велат дека луѓето со овој проблем често се чувствуваат непријатно кога нема надворешна стимулација. Тишината, чекањето или моментите без нивните телефони предизвикуваат нервоза и потреба да се „провери нешто“.
Некои луѓе се наоѓаат себеси како посегнуваат по своите телефони речиси автоматски, дури и кога нема нови пораки или известувања.
Менталниот замор доаѓа многу побрзо
Иако се чини дека мозокот постојано „работи“, последицата може да биде токму спротивна – ментална исцрпеност. Постојаното менување на вниманието троши енергија и го зголемува чувството на преоптовареност.
Затоа многу луѓе се чувствуваат уморни, фрустрирани и губат мотивација дури и кога немале физички напорен ден.
Кратката содржина го менува начинот на кој мозокот ги обработува информациите
Експертите предупредуваат дека гледањето кратки видео формати со часови може дополнително да ја намали толеранцијата за побавни активности како што се читање, учење или водење подолг разговор.
Мозокот се навикнува на постојани промени и брзи награди, па затоа активностите што бараат трпение стануваат сè потешки за него.
Ова не е исто како ADHD
Иако симптомите може да личат на нарушување на вниманието, експертите нагласуваат дека „мозок од пуканки“ не е исто како ADHD и не се смета за официјално психијатриско нарушување.
Разликата е во тоа што овде состојбата е најчесто поврзана со прекумерна изложеност на дигитална стимулација и навики што влијаат на вниманието и концентрацијата.
Како да се „ресетира“ мозокот?
Експертите советуваат ограничување на времето поминато на социјалните медиуми, правење паузи од екраните и враќање на активности што бараат подолга концентрација, како што се читање, одење, разговор без телефон или престој во тишина.
Исто така, се препорачува да се исклучат непотребните известувања, како и да се имаат менструации во текот на денот без мобилен телефон во близина.
Затоа што, како што предупредуваат експертите, проблемот не е само што технологијата нè одвлекува вниманието, туку и што мозокот со текот на времето почнува да верува дека без постојана стимулација, нешто недостасува.