Пред деветнаесет години, на 16 октомври 2007 година, македонскиот пејач Тоше Проески загина во сообраќајна несреќа на автопатот Загреб – Липовац, во близина на Нова Градишка, Хрватска. Имаше само 26 години.
Во раните утрински часови, Проески спиел на предното совозачко седиште кога автомобилот во кој се наоѓал удрил во камион, а потоа и во заштитната ограда. Пејачот почина на самото место; возачот се здоби со полесни повреди, додека неговата менаџерка, Лилјана Петровиќ – која седела на задното седиште – остана неповредена.
Веста за неговата смрт ја потресе Македонија и целиот регион. Собранието ја прекина својата работа, училиштата беа затворени, а луѓето спонтано се собираа на градските плоштади за да запалат свеќи. Неговите посмртни останки беа пренесени со хеликоптер обезбеден од Владата, а следниот ден беше погребан во Крушево со државни почести.
Момчето со кларинет на кое му било судено да пее
Тодор „Тоше“ Проески е роден на 25 јануари 1981 година во Прилеп, а израснал во Крушево. Љубовта кон музиката ја наследил од своите родители; неговиот татко, Никола, еднаш откри дека како дете, Тоше имал желба да стане лекар.
Според пејачката Тијана Дапчевиќ, неговата судбина ја променил нејзиниот татко, кој го слушнал како свири на кларинет во музичко училиште, додека Тоше бил средношколец. „Каков кларинет, тој е пејач и треба да пее. Татко ми му го кажа тоа на таткото на Тоше и така почна сè. Сè понатаму е историја“, изјави Дапчевиќ.
Како тинејџер, тој стапна на македонската музичка сцена на фестивалот „Макфест“ и набрзо стана миленик на публиката далеку надвор од границите на својата земја. Ја претставуваше Македонија на Изборот за песна на Евровизија во 2004 година.
Песни што станаа дел од животот на една генерација
Песните „Тајно моја“, „Боже, чувај ја од зло“, „Ако ме погледнеш во очи“, „Соба за тага“, „Срце није камен“ и „Игра без граници“ се пееја на концерти, во клубови и пабови низ цела поранешна Југославија, а многу од нив се дело на Антонија Шола, која и денес нагласува дека соработката со Тоше ѝ ја одбележала кариерата. Еден од неговите најголеми хитови, „Лагала нас мала“, го испеа во дует со Тони Цетински.
Зад гласот што го нарекуваа ангелски стоеше човек кого колегите го паметат по неговата скромност и добрина. Како регионален амбасадор на УНИЦЕФ, тој им помагаше на децата, а неговата песна „This World“ стана химна на УНИЦЕФ. Во 2003 година, ја доби наградата Мајка Тереза за своите хуманитарни настапи.
„Не сум безгрешен, светец или ангел“
Сепак, славата си имаше своја цена. Во едно од последните интервјуа пред неговата смрт, Проески за првпат отворено зборуваше за тоа дека е уморен од популарноста.
„Сакам, но не можам. Машинеријата ме стави, што се вели, во машина и тоа е тоа. Нема враќање наза“, изјави тој тогаш, додавајќи дека со години не можел едноставно да прошета низ градот и да влезе во продавница како „сите нормални луѓе“.
Многумина подоцна во тие зборови видоа тивко збогување.
Својот последен концерт го одржа на 5 октомври 2007 година во Скопје, само 11 дена пред неговата смрт. По неговата смрт, беше објавен неговиот прв албум на англиски јазик, „The Hardest Thing“.
Никогаш заборавен
Неговите колеги сè уште се сеќаваат на него со истата тага. Тони Цетински, на една од годишнините, напиша: „Живееме, сакаме, работиме, но ништо не е исто без тебе, мој Тоше, ништо“. Во 2021 година, во Нова Градишка беше откриен негов споменик, дело на скулпторот Славко Буниќ, а обожавателите секоја година на 16 октомври палат свеќи и ги пуштаат неговите песни. Деветнаесет години подоцна, гласот на Тоше Проески е сè уште еден од најомилените на Балканот.